Zorgrobots inzetten? Waarom?

Zorgrobots kunnen een positieve bijdrage leveren in de zorg, dat is gebleken. Echter, daarmee is de discussie over de wenselijkheid van hun inzet  nog niet af. We moeten ook vooraf kijken naar wat we er mee willen.

NAO chez lui / Ed Alcock / M.Y.O.P.Enkel kijken of een bepaalde handeling gedaan door een zorgrobot succesvol is of niet, is niet voldoende. Je zou ook langs een andere weg moeten kijken: voldoet dat wat de zorgrobot doet aan vooraf gestelde waarden? Dit laatste is belangrijk, omdat daarbij niet enkel de uitkomst van de technologie gewaardeerd wordt, maar ook de reden

Niet de vraag hoe we zorgrobots in de zorg inzetten is belangrijk, maar waarom. Dit betoogt Eric (27), zojuist afgestudeerd Bestuurskunde-student aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij schreef een scriptie over de inzet van zorgrobots bij ouderen. Hiermee kon hij zijn interesse in techniek en filosofie combineren met theorieën uit de bestuurskunde.

Dementerenden praten weer
In de techniek-filosofie is sprake van het instrumentalisme, het technologisch determinisme, en het constructivisme. Verschillende zienswijzen op hoe technologie sociale relaties en de samenleving beïnvloedt en vice versa en op de autonomie (heeft de mens die of de techniek.
Zorgverleners en technici werken samen aan de ontwikkeling van zorgrobots. Die bevindt zich op dit moment in de discussiefase; de autonomie ligt nu nog bij de mens zelf. Maar langzamerhand krijgen zorgrobots waarden toebedeeld vanuit de gebruikers en ontwerpers.

Zora is goed
Een verzorgingshuis in Zuid-Holland introduceerde zorgrobot Zora. Vooral de verzorgers reageerden aanvankelijk sceptisch op het gebruik van deze zorgrobot; de bewoners waren enthousiaster. Zo kwam het zelfs voor dat dementerende mensen die niet meer met verzorgers of familie spraken wel gesprekken voerden met Zora. Dit maakte dat de aanvankelijk sceptische verzorgers uiteindelijk positief gingen denken over de inzet van Zora.
Ziehier de kern van het consequentialistisch denken: het gevolg van de inzet van zorgrobot Zora – de consequentie – is goed, dus Zora is goed. Zora heeft, volgens de constructivistische benadering, een waarde toebedeeld gekregen. Deze positieve waardering voor Zora zal naar verwachting leiden tot meer inzet van zorgrobots in verzorgingstehuizen.
Andere waarden
Positieve gevolgen van de inzet van zorgrobots alleen maken echter het gebruik van zorgrobots nog niet goed. Er kleven ook nog andere waarden aan zorgrobots. Waarden waarover gediscussieerd moet worden vóór robots ingezet worden. Wat te zeggen bijvoorbeeld van:

  • een dementerende die zich niet meer bewust is tegen wie of wat hij of zij praat. Ja, een zorgrobot als Zora kan, met haar uiterlijk en stemgeluid, deze dementerende aan de praat krijgen, maar zijn we ondertussen hem of haar niet voor de gek aan het houden? Of
  • de vraag of Zora uiteindelijk het personeel gaat vervangen? of is dit het begin van vergaande automatisering van de zorg?

Vooraf nadenken
Volgens de constructivistische benadering zijn wij mensen verantwoordelijk voor de ontwikkeling van de technologie. We moeten daarom de inzet van technologie in het algemeen en zorgrobots in het bijzonder niet laten afhangen van louter de consequenties die ze teweegbrengen. Laten we ook vooral kijken naar de waarden die we deze technologie al vóór de inzet willen meegeven. En de waarden die zorgrobots volgens ons moeten vertegenwoordigen. Daartoe moeten we vragen beantwoorden als:

  • waarom wordt deze technologie gebruikt en ontwikkeld?
  • houden we mensen voor de gek door het gebruik van zorgrobots?

Consequenties zijn op de lange termijn erg moeilijk zijn in te schatten.Omdat bovendien de waarden over technologie weer zullen veranderen is het belangrijk dat zorgverleners en ontwerpers met elkaar in gesprek blijven over de waarom-vraag. Enkel de consequenties benoemen is niet voldoende. Daarom is geen reden!

 

Wat is…
Consequentialistische benadering = een handeling is goed als het gevolg van deze handeling goed is.
Deontologische benadering = het  tegenovergestelde van consequentialistische benadering: een handeling is enkel goed als het voldoet aan vooraf opgestelde waarden
Instrumentalisme = visie die stelt dat technologie zich los van tijdperk, samenleving, en sociale relaties ontwikkelt. De technologie heeft geen invloed op de omgeving. De mens heeft volgens deze benadering de volledige autonomie over technologie.

Het technologisch determinisme stelt dat technologie sociale relaties bepaalt en invloed heeft op de omgeving. Technologie bevat waarden in zichzelf: technologie determineert naar een gevolg, creëert een causale relatie: welke goed, slecht, of een mengeling van deze. De mens heeft hier geen autonomie over: de technologie gaat zijn eigen weg.

In de constructivistische benadering (of sociaal determinisme) ontwikkelt technologie zich doordat mensen met elkaar in discussie gaan over hoe de technologie zich moet ontwikkelen. Tijdens deze discussie heeft de mens nog zelf de autonomie. Zodra de technologie ontwikkeld wordt, krijgt deze technologie uiteindelijk door mensen een waarde toebedeeld. Deze toebedeelde waarde in zichzelf creëert uiteindelijk de invloed die technologie heeft op de omgeving. Technologie neemt dan een deel van de autonomie over.

Advertenties